31 de maio 2024

51 Semana de Música do Corpus – Festival Cidade de Lugo

Viernes, 31 de maio de 2024  – Círculo das Artes de Lugo, 20:30 h

 

LA GUIRLANDE
Alicia Amo, soprano
Luis Martínez, traverso e dirección

Cristal Bello

Músicas ao divino na España e o México do vicerreinado do século XVIII

 

 

 

 

 

 

 

 

La Guirlande

Alicia Amo, soprano

Luis Martínez, traverso e dirección

Rahel Wittling, violín

Aliza Vicente, violín

Hyunkun Cho, violonchelo

Manuel Minguillón, arquilaúde e guitarra barroca

Silvia Jiménez, contrabaixo

Joan Boronat, clave

       

  CRISTAL BELLO

 

Ignacio Jerusalem y Stella (1707-1769)

Cristal bello. Aria de frauta a solo con violíns e baixo ao Santísimo

Area (Largo)

  

José de Nebra (1702-1768)

Sonata de 8º ton

  

Jaime Casellas (1690-1764)

Inmenso amor. Ton a solo con frauta ao Santísimo Sacramento*

Aria (Largo)

Recitado

Coplas (Largo)

Recitado

Aria (Allegro)

  

Ignacio Jerusalem y Stella

Versos de segundo ton

 

 Francisco Hernández Illana (ca. 1700-1780)

Erizada la noche. Cantada ao Nacemento con violíns (1776)*

Recitado

Area (Andante)

   

Pietro Antonio Locatelli (1695-1764)

Sonata nº 6 Op. 2 en sol menor para frauta traveseira e baixo continuo

Largo

Allegro

Largo

Allegro

 

Juan Martín Ramos (1709-1789)

Sígueme, pastor. Cantada aos Santos Reis con violíns e frauta obrigada (1772)*

Recitado con instrumentos

Area (Allegro)

 

             *Estrea en tempos modernos.

               Edicións de Raúl Angulo e Antoni Pons (Ars Hispana)

 


Cristal Bello

Músicas ao divino na España e o México do vicerreinado do século XVIII

 

No presente programa propoñemos unha selección de obras sacras que foron interpretadas na España e o México do vicerreinado do século XVIII. Os compositores presentes neste concerto pertencen a unha xeración nacida arredor de 1700, unha xeración moi influída por compositores napolitanos como Leonardo Vinci ou Leonardo Leo, cuxa música tivo unha gran difusión no mundo musical hispánico do século XVIII. Son precisamente os compositores desta xeración os que empezan a compoñer de forma habitual para frauta traveseira, un instrumento que se foi introducindo de forma paulatina nas capelas musicais de España a partir de 1720-1730, e posteriormente nas capelas musicais de Hispanoamérica, como ocorre nas catedrais de Guatemala ou Nova España (México). A aria Cristal bello é un bo exemplo do uso deste instrumento en Hispanoamérica, obra do violinista e compositor Ignacio de Jerusalem y Stella, nacido en Lecce (Nápoles) en 1707. Tras traballar no Coliseo de Cádiz en 1732, Ignacio de Jerusalem viaxou a México en 1742 para traballar no Coliseo desta cidade. En 1749 foi nomeado mestre de capela interino da catedral de México, cargo que ocupou xa como titular dende 1750 ata a súa morte en 1769. Tamén de México procede o manuscrito que utilizamos das sonatas para frauta traveseira de Pietro Antonio Locatelli (1695-1764), cuxa copia conservada no Museo Nacional de Antropoloxía e Historia de México está datada nesta cidade en 1759.

En canto aos músicos activos na España do século XVIII, seleccionamos obras de algúns dos máis importantes compositores que traballaron para diversas capelas musicais: José de Nebra (1702-1768), organista da Real Capela e posteriormente Vicemestre de capela desta institución; Francisco Hernández Illana (ca.1700-1780), mestre de capela no Real Colexio do Corpus Christi de Valencia e nas catedrais de Astorga e Burgos; Juan Martín Ramos (1709-1789), mestre de capela da catedral de Salamanca; e finalmente Jaime Caselllas (1690-1764), mestre de capela da igrexa de Santa María do Mar de Barcelona e da catedral de Toledo.

De Nebra interprétase unha Sonata de oitavo ton, conservada actualmente no Arquivo Histórico Provincial de Capuchinos de Pamplona dentro do legado do Padre Donostia. Seguindo o modelo imposto en España por Domenico Scarlatti (1685-1757), a Sonata de Nebra presenta unha forma bipartita dentro dunha factura tipicamente galante. De Illana incluímos a cantada Erizada la noche, obra tardía composta para o oficio de maitíns de Nadal da catedral de Burgos, na que os motivos nerviosos e os contrastes dinámicos dos violíns representan o “sañudo vento que ameaza ao neno Xesús acabado de nacer. Esta obra, sen saír dos moldes do gusto galante, presenta unha nova sensibilidade, máis escura e tráxica, que se pode poñer en correspondencia co movemento Sturm und Drang, que caracteriza as sinfonías de Haydn desta época. De Juan Martín Ramos seleccionouse a cantada Sígueme, pastor, destinada ao oficio de maitíns de Reis, na que a frauta traveseira, en diálogo continuo cos violíns e a voz, se utiliza para reforzar o tema pastoril do texto. A aria desta cantada, de pleno estilo galante, pertence a un tipo que se describiu como “arias de dobre afecto”. Estas arias, habituais nas zarzuelas dos anos 30 e 40 do século XVIII, distínguense por expoñer afectos contrastantes a través dun cambio de tempo, introducindo con isto un maior dinamismo dramático. No caso da aria da cantada Sígueme, pastor, unha sección rápida, que representa a idea de movemento dos pastores que acoden ao portal, vai intercalada por outra sección lenta que expresa o sentimento amoroso dos personaxes. Finalmente, a obra ao Santísimo Inmenso amor, pertencente á etapa barcelonesa de Jaime Casellas, destaca pola peculiaridade de usar a frauta traveseira como único acompañamento instrumental melódico. Aínda que a obra estea identificada como ton na fonte musical, en realidade segue o esquema da cantada hispana das primeiras décadas do século XVIII, pois nela se combinan algunhas seccións de orixe italiana, como os recitados e arias, con outras seccións características da tradición hispana, como as coplas estróficas.

 

          La Guirlande

Antoni Pons Seguí

Asociación Ars Hispana

 

 

La Guirlande

 Fundado por Luis Martínez Pueyo durante a súa estadía na Schola Cantorum Basiliensis, La Guirlande é un dos ensembles especializados en interpretación historicista da música dos séculos XVIII e XIX máis versátiles do panorama actual.

Galardoados cunha Bolsa de estudos Leonardo 2022 da Fundación BBVA, un primeiro premio nos premios CREAR 2022 e un segundo premio nos premios CREAR 2021 e CREAR 2018 a Xoves Creadores Aragoneses, o Premio GEMA 2018 ao Mellor Grupo Xove, así como gañadores de varios concursos internacionais como o XVIII Biagio-Marini Wettbewerb e o V Concurso Internacional de Música Antiga de Xixón, o repertorio da Guirlande céntrase naquela música do século XVIII e XIX onde a frauta desempeña un papel fundamental: dende a sonata para frauta – con clave ou pianoforte obrigado, así como con baixo continuo – ata o concerto solista, pasando por todo tipo de combinacións de música de cámara. Ademais, o uso de instrumentos orixinais ou réplicas dos mesmos, así como un rigoroso estudo histórico da práctica interpretativa a través de diferentes tratados e fontes, marcan o principal obxectivo da Guirlande: conseguir unha interpretación do repertorio o máis achegado posible á idea orixinal de cada un dos compositores.

La Guirlande conta con músicos de recoñecido prestixio no campo da interpretación historicista. Formados nalgunhas das escolas máis importantes do mundo no ámbito da música antiga (Schola Cantorum Basiliensis, Conservatoire National Supérieur de París, Koninklijk Conservatorium den Haag), todos eles colaboran con ensembles e orquestras de renome a nivel europeo e internacional. Dende a súa fundación, La Guirlande participou en importantes festivais como Freunde Alter Musik Basel, Festival Internacional de Santander, Quincena Musical de San Sebastián, Festival de Música Antiga de Úbeda e Baeza, Festival de Música Antiga de Sevilla, Festival Internacional de Arte Sacra da Comunidade de Madrid, Semana de Música Antiga de Áraba, Festival de Música Antiga de Peñíscola, Festival de Besançon – Montfaucon, Festival Fora do Lugar, Festival Baroque Vivant Basel, Festival de Música Barroca de Albacete, Festival de Música Antiga de Casalarreina, Clásicos en Verán da Comunidade de Madrid, Ciclo de Concertos de Órgão en Vila Nova de Famalicão e Santo Tirso, e Festival 5 Segles de Música a l’Eliana, entre outros.

La Guirlande toma o seu nome dun dos principais símbolos do Deus Apolo, signo de gloria e recoñecemento nas artes, a sabedoría, e os xogos.

 

Luis Martínez

Nacido en Zaragoza en 1988, e tras realizar os seus estudos superiores de frauta traveseira no Conservatorio Superior de Música de Aragón, comeza os seus estudos de Traverso na Escola Superior de Música de Cataluña (ESMUC) baixo a tutela do frautista Marc Hantaï, con quen continúa estudando posteriormente na Schola Cantorum Basiliensis. Ademais, ao mesmo tempo recibe regularmente clases de frauta clásica e romántica en París da frautista Amélie Michel (Orchestre des Champs Elysées).

Luis Martínez ampliou os seus coñecementos (tanto en traverso como en música de cámara) recibindo clase de grandes personalidades da música antiga como Barthold Kuijken, Wilbert Hazelzet, Kate Clark, Rachel Brown, Lisa Beznosiuk, Ashley Salomon, Valérie Balssa, Agostino Cirillo, Hopkinson Smith, Jesper Christensen, Olivier Baumont, Kristian Bezuidenhout, Manfredo Kraemer, François Fernandez, Amandine Beyer, Leila Schayegh, ou Emmanuel Balssa entre outros.

Membro fundador e director artístico da Guirlande, Luis Martínez colaborou con orquestras e grupos como Orchestra of the Age of Enlightenment, Les Musiciens du Prince Monaco, Collegium 1704, Il Gardellino Orchestra, Bach Akademie Luzern, Ensemble Cristofori, The Bach Collektiv, Forma Antiqva, Ensemble Los Elementos, Los Mvsicos de Sv Alteza, Orquestra Barroca Catalana, Ensemble Phaedrus, Chiave d’Arco Barockorchester, Cardinal Complex e Svapinga Consort. Luis Martínez gravou discos para os selos Decca, Glossa, Passacaille, Vanitas, Coviello Classics e Orpheus Classical.

É ademais profesor de traverso na ESMUC (Escola Superior de Música de Cataluña), e director artístico do Festival de Música Antiga de Épila.

 

Alicia Amo

Tras estudar violín no conservatorio burgalés Antonio de Cabezón compaxinándoo con ballet e percusión clásica, Alicia Amo obtén o título superior de violín en Musikene coas máis altas cualificacións, continúa na Universidade de Graz e estuda a Licenciatura e Máster de canto histórico na Schola Cantorum Basiliensis conseguindo Matrícula de Honra. Realiza dous Operastudio con A. Zedda (Bel Canto) e R. Jacobs (Mozart) e é gañadora do Manhattan & Berliner Internacional Music Competition, Concurso Internacional Mozart de Granada, o Concorso Internazionale di Canto di Napoli e as residencias de Ambronay, Royaumont e Fundazione Cini de Venecia. Entre os seus mestres de canto cabe destacar a Gerd Türk, Richard Levitt, Rosa Domínguez, Margreet Honig e Jean-Ronald Lafond.

    Canta como solista repertorio dende o século XVI ata o século XXI con agrupacións de cámara e xunto a orquestras como a Nacional de España, Sinfónica de RTVE, Sinfónica de Bilbao, Sinfónica de Euskadi, de Tenerife, Real Filharmonía de Galicia, Comunidade de Madrid, Düsseldorfer Philharmonie, B’rock Orchester, Bochumer Philharmonie, Haydn Philharmonie, Barroca de Sevilla, Il Pomo d’Oro, La Cetra Basel, Zürich Kammerorchester, Danish Chamber Orchestra, Pygmalion, I Gemelli, Le Banquet Céleste, Israel Camerata Jerusalem ou Wroclaw Baroque Orchester. Presentouse en salas e teatros como A Maestranza de Sevilla, A Zarzuela e Auditorio Nacional de Madrid, Campoamor e Auditorio Príncipe Felipe de Oviedo, Arriaga e Euskalduna de Bilbao, Palacio de Carlos V e Auditorio Manuel de Falla de Granada, Kursaal e Victoria Eugenia de San Sebastián, Palau da Música e Liceu de Barcelona, Opera Royale de Versailles Les Champs Elysées de París, Bordeaux, Lyon, Capitole de Toulouse, Montpellier, Ambronay, Victoria Hall de Xenebra, Massimo de Palermo, Colonia, Schloss Esterházy Eisenstadt, Essen Phiharmonie, Tonhalle Düsseldorf, Semperoper Dresde, Wiener Konzerthaus, Theater an Der Wien e Xerusalén.

1 de xuño 2024

51 Semana de Música do Corpus – Festival Cidade de Lugo

Sábado, 1 de xuño de 2024  – Círculo das Artes de Lugo, 20:30 h

 

Jonian Ilias Kadesha, violín e dirección

Orquestra Sinfónica Vigo 430

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Programa:

Felix Mendelssohn (1809-1847)

  • Sinfonía para corda nº 2 en re maior, MWV N 2

 

Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791)

  • Concerto para violín e orquestra nº 5 en la maior, KV. 219

 

      ————————————-

 

 Antonio Vivaldi (1678-1741)

  • Concerto para violín e orquestra en re maior «Grosso Mogul», RV 208

 

Franz Joseph Haydn (1732-1809)

  • Sinfonía n.º 49 en fa menor «La Passione», Hob I/49

 

 


 

Jonian Ilias Kadesha

Jonian Ilias Kadesha semella un músico do Renacemento na diversidade e creatividade dos seus intereses intelectuais e a súa creación musical. Os seus estudos de filosofía e retórica inflúen na precisión estilística das súas interpretacións, xa sexa de música antiga ou contemporánea, e a súa rica imaxinación amósase tanto nos mundos sonoros que crea como nos proxectos en que participa como solista, intérprete-director e músico de cámara.

Como solista actuou en toda Europa, entre outras coa Orquestra de Cámara de Europa dirixida por Sir András Schiff, a Filharmónica Real de Liverpool con Jonathan Bloxham, Tapiola Sinfonietta e Ryan Bancroft e a Filharmónica de Eslovenia dirixida por Aziz Shokhakimov. Ofreceu recitais en salas como Wigmore Hall, Louvre, Filharmónica de Berlín e Salle Moliere Lyon.

Kadesha é un músico de cámara comprometido e colabora con músicos de renome como Martha Argerich, Steven Isserlis, Patricia Kopatchinskaja, Nicolas Altstaedt e Antje Weithaas. É cofundador do galardoado Trio Gaspard, que se presenta regularmente en festivais e salas de todo o mundo. Tamén é membro do Kelemen Quartet.

É cada vez máis solicitado polas principais orquestras de cámara como solista e director e traballou coas orquestras de cámara dos Países Baixos, Irlanda e Escocia, a Aurora Orchestra, a Manchester Camerata e os London Mozart Players. O seu achegamento ao canon orquestral clásico baséase na súa interpretación de música de cámara e, a miúdo, improvisa as súas propias cadencias e ornamentacións.

A curiosidade de Kadesha polo repertorio é ampla, como o demostran as gravacións que realizou para Linn Records, coa que firmou en 2021. O seu álbum debut en solitario incluíu a Partita en re menor de Bach xunto coa primeira gravación comercial de Ciaccona de Helena Winkelman e obras de Biber, Schnittke, Kurtág e Auerbach. A súa seguinte gravación lanzarase neste 2024 e inclúe a gravación da estrea do concerto para violín TYCHE de Giovanni Sollima con CHAARTS Chamber Artists. Co pianista Nicholas Rimmer gravou obras de Enescu, Ravel e Skalkottas para Cavi Music e co violonchelista Vashti Hunter un disco de repertorio para violín e violonchelo en colaboración con Deutschland Radio.

En 2017, Kadesha fundou e asumiu o cargo de director artístico do Caerus Chamber Ensemble, un conxunto de cámara flexible formado por destacados instrumentistas da xove xeración de músicos europeos.

Nacido en Atenas de ascendencia albanesa e grega, Kadesha estudou dende moi novo en Musikhochschule Wurzburg, seguido da Academia Kronberg, onde completou a súa mestría en 2020. Estudou con Antje Weithaas, Salvatore Accardo, Grigori Zhislin e Ulf Wallin. Estudou música de cámara con Hatto Beyerle en Hannover e participou en clases maxistrais con Ferenc Rados, Steven Isserlis, Ivry Gitlis, Leonidas Kavakos e Eberhard Feltz.

Kadesha toca o violín Guarneri de Gesu »ex-Moser» de 1743 grazas á cesión de Princess Collection.

 

 Orquestra Vigo 430

Comeza a funcionar no ano 2005, coa premisa de crear un núcleo de corda de calidade na cidade de Vigo para, xa a partir do 2009, abordar progresivamente repertorio sinfónico. Nos seus inicios foi coñecida como Ensemble Vigo 430 debido ao seu interese en potenciar precisamente ese núcleo de corda e no que a presenza das seccións de vento era mínima e os programas a abordar moi centrados na música para orquestra de cámara do clasicismo e o Barroco pero con incursións tamén na música contemporánea. A partir do 2009 comezan a incluírse repertorios para orquestra completa, centrándose as súas programacións dende ese momento neste tipo de composicións e pasando a configurarse un núcleo de ventos tamén estable. Cámbiase neste momento o nome a Orquestra Vigo 430 ao entenderse que responde mellor ao espírito e realidade da nova formación. No 2011 comezan a organizar os seus primeiros ciclos estables de música coa intención de configurar unha tempada musical.

Froito de todo este traballo é o recoñecemento recibido no 2014 ao ser galardoado o proxecto 430 cos Premios Martín Códax na categoría de Música Clásica e Contemporánea. A partir do 2015 comeza a súa andaina como orquestra residente do Auditorio Mar de Vigo e consolidando dende entón unha tempada de concertos anual xa baixo o patrocinio do Concello de Vigo. O seu obxectivo principal é dotar á súa cidade dunha formación orquestral profesional propia, constituída na súa maior parte polos máis brillantes expoñentes das novas xeracións de músicos galegos, así como por destacados músicos freelance do resto de España e do estranxeiro. Esta combinación entre o talento propio e a aportación foránea é unha característica que este proxecto considera esencial para a obtención do resultado artístico que se marca como obxectivo. A isto súmase as colaboracións con solistas e directores de prestixio internacional.

 

Notas

Entre os nacementos de Félix Mendelssohn (1809-1847) e Antonio Vivaldi (1678-1741) vemos que transcorre algo máis dun século ademais dunha grande evolución compositiva e estilística. Díse que Vivaldi é produto dunha serendipia mentres se estudaban os documentos legados por Mendelssohn: aparecen copias de composicións de Bach e, dentro destas, algúns concertos dun ata entón pouco coñecido Antonio Vivaldi.

A obra de Mendelssohn que nos trae este concerto é un traballo temperán, produto do talento precoz deste compositor que, ata o propio Wagner (esquecendo por un momento o seu antisemitismo) gabouno como o xenio máis grande nacido despois de Mozart. Entre os 11 e os 14 anos o mozo Mendelssohn chegou a escribir un centenar de obras de todo xénero: obras de cámara, teclado, sinfonías, concertos, lieder, coros sacros ou óperas… o estudoso deste compositor, Larry Todd, refire que o maior logro deste período inicial son as sinfonías para cordas concluídas en 1821. Durante estes anos, Mendelssohn asistía a leccións compositivas de Carl Friedrich Zelter, un mestre un tanto “apocalíptico” que só vía decadencia na música do seu tempo mentres cría con fervor que a grandeza residía no gusto barroco. Desta maneira, estes anos de aprendizaxe do mozo Mendelssohn supuxeron unha inmersión na linguaxe barroca, que non pasará inadvertida nesta obra con uso de baixo continuo, estrutura monotemática e fortspinnung (progresións derivadas dun tema sinxelo). Por suposto, só para orquestra de corda e sen instrumentos de vento, como reclamaba o gusto barroco. Nesta obra, un Mendelssohn de 12 anos fai un alarde de dominio do contrapunto nos seus tres movementos. Neste sentido o espectador poderá sentirse contrariado ao recibir unha obra barroca dun compositor romántico. O mesmo que recuperou gran parte da obra de J. S. Bach e estreou a súa Paixón segundo San Mateo, unha ironía, parafraseando ao propio Mendelssohn, que tivese que ser un xudeu o que recuperase a obra cristiá máis grande de todos os tempos.

O quinto e último concerto para violín de W. A. Mozart (1756-1791) foi alcumado “o turco” polo seu rondó final, no que intercala unhas seccións onde cambia de compás para engadir unha turquerie, o que vén traer ritmos marcados con escalas de gusto oriental. Estas seccións podían ser acompañadas de percusión para alimentar este elemento que, sen dúbida, tivo que resultar sorprendente para o público que acolleu a súa estrea en Salzburgo en 1775. Mentres o escribía tería en conta quen o ía estrear, Gaetano Brunetti, o seu compañeiro violinista da corte do Arcebispo Colloredo. Iso fixo que o segundo movemento sufrise algúns cambios posteriores, xa que Mozart non estaba moi consonte con ese “gusto a Brunetti”. Resulta entón unha obra xuvenil, fresca, lixeira e con sitio para o lucimento do solista. Mozart era tamén un gran violinista e coñecía de sobra as posibilidades deste instrumento grazas ao seu pai Leopold, un gran pedagogo do violín. Pode ser que por este último motivo Mozart abandonase a escritura do concerto para este instrumento que, á forza, lle recordaba ao escrutinio do seu pai e á tiranía do Arcebispo… e a aqueles anos agoniantes nun Salzburgo que a Mozart lle urxía abandonar.

A principios dese mesmo século XVIII, outro gran violinista veneciano lle dedicaba páxinas de protagonismo ao instrumento, nun concerto que se chamou Il Grosso Mogul (RV 208), un título seguramente engadido con posterioridade e por algún editor como estratexia publicitaria. O Gran Mogol foi, historicamente, un emperador da India que levou o Imperio Mogol ao seu máximo apoxeo e co mesmo nome bautizaron a un gran diamante encontrado no século XVII na India e que logo foi tallado en Venecia, recordemos, unha cidade-república que reunía comercios de Oriente e Occidente.

O caso é que a escritura deste concerto resulta endiañada para o solista, que en ocasións se verá obrigado a realizar movementos case atléticos para lograr o efecto proposto por Vivaldi. Nas cadencias será onde residan as pasaxes máis retadores para o violinista. Neste momento vital de Vivaldi o seu traballo como profesor, intérprete e compositor absorbía toda a súa enerxía e, seguramente con óperas xa en proxecto, desbaldiu toda a súa creatividade teatral neste Grosso Mogul, propoñendo música moi efectista e electrizante que nos pode evocar unha enerxía próxima ao mesmo rock&roll ou… barock&roll, permítanme a chanza.

Que unha sinfonía de F. J. Haydn (1732-1809) se subtitule La Passione en pleno século XVIII resulta case unha contradición, xa que sabemos que naqueles anos non se permitía música instrumental en Pascua. Pero calquera oínte poderá entender intuitivamente o título ao escoitar os primeiros compases dun primeiro movemento grave, solemne e doloroso. Toda a sinfonía está escrita en fa menor, unha tonalidade que podemos encontrar en variedade de seccións de Stabat Mater de distintos autores… e esta tonalidade mantense durante todos os movementos, excepto un cálido raio de fa maior que se asoma no trío de minueto. Ata a súa estrutura nos trae aromas a cirio pascual… escrita en forma da antiga sonata da Chiesa (sonata de igrexa): catro movementos rápido-lento-rápido-lento. Enredado nos lamentos da orquestra, asoma o terrible espírito do Sturm und Drang como elemento tormentoso de gusto da época do compositor. En resumen, aínda que Haydn non é responsable do título que se lle impuxo a esta sinfonía, parece que está ben buscado. Resulta sorprendente a profundidade e introspección que nos suxire esta música en contraposición con tantas obras danzarinas, pegadizas e un tanto indolentes que nos encontramos na produción do chamado “pai da sinfonía”.

               Teresa Adrán