25 de xaneiro – Orquestra Barroca Vigo 430

Orquestra Barroca Vigo 430
Pedro Castro, director, óboe e frauta
Magna Ferreira, soprano
Coline Ormond, violín I
Ángela Neto, violín II
Javier Escobar, viola
Isabel Figueroa, violoncello
Eva Euwe, violone
Marta López, clave

Programa:

A. Marcello: Concerto para óboe e orquestra en re menor
J. S. Bach: Cantata Weichet nur, betrübte Schatten BWV 202
G. Ph. Telemann: Suite para frauta e orquestra em la menor
J. S. Bach: Cantata Ich bin vergnügt mit meinem Glücke BWV 84

Pedro Castro

Pedro Castro naceu en 1977 en Oporto. Graduado na Escola de Música de Lisboa baixo a dirección de Pedro Couto Soares e o Real Conservatorio da Haia nos Países Baixos baixo a dirección de Sebastien Marq (frauta) e Ku Ebbinge (óboe barroco).

Actuou como solista con grupos como Al Ayre Español, Le Talens Liryques, Divino Sospiro, Capela Real, Orquestra Barroca da Casa da Música de Oporto, Orquestra Barroca de Sevilla, Quarteto Arabesco, A Imagem da Melancolía e Músicos do Tejo; traballando baixo a dirección de Eduardo López Banzo, Enrico Onofri, Christophe Rousset, Alfredo Bernardini, Jeremie Roher e Monica Hugget, entre outros nomes importantes na interpretación histórica.

Pedro Castro é profesor de frauta, óboe barroco e música de cámara na Academia de Música de Santa Cecilia, a Escola Superior de Música e Artes Escénicas e a Escola Superior de Música de Lisboa.

Magna Ferreira

Nacida en Estarreja, é licenciada en Canto na Escola de Música e Artes Escénicas e Máster en Educación Musical, da Universidade do Miño.

Foi membro do estudo House of Music Opera onde traballou con Peter Harrison (técnica vocal), Jeff Cohen, Giuseppe Frigeni, Cornelia Geiser, Graziela Galvanni e Lorna Marshall, entre outros. Como solista destaca a súa participación na estrea mundial de Canticum Canticorum de João Heitor Rigaud; a ópera de Ned Rorem As tres irmás; na estrea moderna de Joaz de Benedetto Marcello (como Athalia) e na estrea moderna do repertorio do Convento Ave María en Oporto (séculos XVIII e XIX). Cantou con diversas formacións, incluídos os grupos Udite Amanti, The Image of Melancholy, Remix Ensemble, Remix Orquestra, Orquestra Artave,  Orquestra Sine Nomine, Orchestra do Norte e Orquestra do Minho.

Actualmente é profesora de coro no Conservatorio de Música de Oporto, de canto no Curso de Música Antiga de ESMAE e no Curso de Dirección Coral da Universidade do Miño.

Notas ao programa

Concerto para óboe e cordas en re menor foi escrito por Alessandro Marcello a comezos do século XVIII e converteuse na súa obra máis famosa. É ademais un dos concertos para óboe máis interpretados dentro do repertorio oboístico barroco. No pasado atribuíuse erroneamente a outros dous compositores venecianos coma el: o seu propio irmán Benedetto Marcello e a Antonio Vivaldi.  Johann Sebastian Bach fixo popular a peza no seu momento ao escribir unha transcrición da obra para clave.

Alessandro Marcello publicou un número relativamente pequeno de cantatas de cámara, sonatas para violín e concertos. As cantatas estaban destinadas aos mellores cantantes de Venecia, incluída Faustina Bordoni, que estudou co seu irmán Benedetto. Probablemente sexa mellor coñecido polos seus concertos, particularmente un conxunto de seis obras publicadas baixo o título de La Cetra. Segundo os espertos, estes concertos son «inusuais polas súas partes solistas de vento, a súa concisión e o uso do contrapunto dentro dun estilo claramente Vivaldiano». Considerados como un «último baluarte do concerto clásico barroco veneciano», reflicten un singular  coñecemento e comprensión das diferencias da música francesa, italiana e alemá da época.

Cantata BWV 202 de J. S. Bach, foi destinada a un banquete de vodas, hai quen di que ao seu propio enlace con Anna Magdalena en 1721. Esta cantata é un himno á primavera, que reflicte toda a alegría de vivir do Bach de Cöthen: o das Sonatas para violín e os Concertos de Brandenburgo. A aria inicial pinta as melancólicas sombras do inverno esvaecido e celebra enseguida a desaparición do vento e a xeada. Con medios reducidos, apenas un óboe, dous violíns, viola e continuo, Bach convértese aquí no máis delicado pintor impresionista. A segunda aria, Febo corre con rápidos corceis, é unha vívida descrición do veloz movemento. Nesta sección, Bach reduce o acompañamento aos instrumentos do continuo con lucimento do violonchelo. Na terceira aria, un descoñecido libretista fala das brisas da primavera e de Cupido ao axexo polos campos; o compositor traduce a escena cos mínimos medios posibles: apenas un violín que dialoga coa soprano nos termos propios dunha sonata de cámara. O procedemento repítese na cuarta aria, esta vez cun óboe en lugar do violín. Elementos de danza dan a este movemento o brillo e a vivacidade que Bach require para expresar as palabras dun texto que compara os praceres do amor cos deleites de Flora, a deusa das flores e dos xardíns. Na breve canción con que termina a cantata, empréganse os mesmos instrumentos da aria inicial. Trátase dunha gavota cuxa alegría corresponde aos votos que fai o libretista pola felicidade da parella.

Suite para frauta de pico, corda e continuo en la menor, TWV 55:a2, coñecida co sobrenome do segundo movemento, Les Plaisirs, é sen dúbida unha das máis célebres para o instrumento. Telemann mostrou unha notable predilección pola frauta na súa produción e boa mostra disto son as 12 Fantasías para frauta soa ademais de sonatas e concertos para este instrumento. Esta suite é un brillante exemplo da mestura dos estilos francés e italiano, da que Telemann era un absoluto dominador, presenta esa alternancia entre paisaxes puramente afrancesadas –a abertura inicial tan alla francese, a Réjouissance ou a Polonaise conclusiva–, con outros italianizantes –Air al italien–. Amosa unha escritura realmente virtuosística para a frauta de pico, nun fermoso diálogo en igualdade de forzas coa corda, que depara ademais momentos de grande expresividade.

Ich bin vergnügt mit meinem Glücke, BWV 84 (Estou contento coa miña sorte) é unha cantata de igrexa escrita por Johann Sebastian Bach, durante o seu primeiro ano como Thomaskantor en Leipzig, para o terceiro domingo antes da Coresma, coñecido como Septuaxésima, estreada o 9 de febreiro de 1727. Esta obra é unha das escasas pezas ás que o propio Bach chamou cantata no seu momento. Como observa Klaus Hofmann, as reflexións do texto encóntranse dentro do espírito do comezo da Ilustración: «loanza da frugalidade, da modestia coa que Deus nos asignou a nós, da satisfacción, da falta de envexa cara aos demais». A linguaxe xa non é o «pathos retórico da poesía barroca», senón «a radicalización e a arte da imaxinería. A linguaxe é sinxela e concisa. É máis racional que figurativa».

Os movementos presentan diferente instrumentación e carácter. A primeira aria é lenta e pensativa, acompañada por todos os instrumentos, reminiscencia do movemento lento dun concerto para óboe. O primeiro recitativo é secco, o outro acompañado pola corda. A segunda aria é danzable e acompañada por dúas partes obbligato de óboe e violín. Mediante unha vívida figuración no violín e unha versión lixeiramente simplificada no óboe expresan o texto «ein fröhlicher Geist, ein dankbares Herze, das lobet und preist» (un espírito feliz, un corazón agradecido, que da loanzas). Hofmann observa que a aria representa un «idilio pastoral cunha rústica escena musical – un tributo á utopía da Ilustración da sinxela e feliz vida do campo».

7 de decembro – Vicente Antequera, barítono / Óscar Oliver, piano

Programa:

F. Schubert: Winterreise (Viaxe de inverno)


Vicente Antequera, barítono

Nace en Valencia, onde realiza os seus estudos musicais obtendo o título superior de canto. Posteriormente completa a súa formación na Opera-Studio de Genève e na Scuola musicale di Milano con Bianca Maria Casoni. Durante ese período recibe leccións de mestres coma Francisco Valls, Ian Baar, Lorraine Nubar, Renato Bruson, Bonaldo Giaiotti, Carlos Chausson e Giulio Zappa para o repertorio de ópera en centros musicais como o Festival lírico internacional de Callosa d’en Sarriá, a Academia musical de Niza ou a Academia Chigiana de Siena entre outros e con Miguel Zanetti, Wolfram Rieger ou Dalton Baldwin en repertorio de cámara. É premiado nos concursos de Orvieto e Pavía (Italia), en cuxos festivais debuta a Bohème (Marcello) e Elisir d’amore (Belcore).

O seu repertorio comprende obras de diferentes épocas, dende o barroco ata a música contemporánea, levándoo esta a participar nos XX e XXI Festivais internacionais de música contemporánea de Valencia ENSEMS, onde estrea obras de Luis de Pablo ou Mauricio Sotelo entre outros. En 2013 protagonizou a estrea da ópera O versador de Josep Sanz Biosca. Ofrece variedade de recitais entre os que se encontran os realizados para o Círculo de amigos del Liceo de Barcelona e Amigos de la ópera de Madrid. Intervén no festival La huella de España na Habana, na capital cubana interpretando El retablo de maese Pedro de Falla con produción do Instituto valenciano de la música, participou na estrea absoluta de obras en España como Der Kaiser von Atlantis de Víktor Ullmann.

Óscar Oliver, piano

Nace en Massalavés (Valencia) en 1976. Aos 8 anos ingresa na Escolanía de Valencia onde comeza a estudar canto, órgano, violín e piano, sendo nomeado organista da Real Basílica de Valencia á idade de 13 anos. Máis tarde, gradúase no Conservatorio Superior de Valencia, coas máximas cualificacións, baixo tutela de Victoria Alemany e Adolfo Bueso, perfeccionándose máis tarde con Ramón Coll en Barcelona e con Ana Guijarro en Madrid. Tamén recibiu clases de Graham Jackson e Rita Wagner.

O seu interese pola música vocal e pola música de cámara levouno a colaborar cos máis destacados músicos e cantantes valencianos. Froito desta actividade camerística ofreceu recitais en cidades como Praga, Neuchatel, Laussane, Sión, Innsbruck, así como nas principais salas españolas invitado pola Universitat de València, Juventudes Musicales, Ibercaja, Amics del Liceu, a Fundación FIDAH e l’HAMU de Praga entre outros.

Winterreise

É certo, que o Winterreise de F. Schubert non require presentación e calquera análise que poidamos formular acerca do máis importante ciclo de lied que compuxese xamais, non fará máis que redundar no xa dito anteriormente por prestixiosos musicólogos. Se cadra sexa abondo para avaliar a magnitude da obra, resaltar a circunstancia de que Diestrich Fischer-Dieskau, para moitos o cantante de lied máis importante do século XX, deixounos un legado de cinco gravacións do ciclo en diferentes etapas da súa carreira e con diferentes pianistas, ou que o tenor Ian Bostridge non só o gravou en varias ocasións se non que é autor do libro sobre o ciclo, Anatomía de una obsesión, un título moi revelador. Trátase pois dun dos retos máis importantes para calquera cantante ou pianista, non só pola importancia da obra, senón pola dificultade que formula, e que obriga a un denso e oneroso estudo técnico e interpretativo.

As súas 24 cancións -para voz e piano- son dous conxuntos de 12 poemas de Wilhem Muller que Schubert musicou e uniu nunha soa obra (OP 89, D 911), escrita durante o derradeiro ano da súa vida. Disto dedúcese a súa ampla calidade evocadora, os cambios de tonalidade e a capacidade expresiva de cada un dos lieder. Neles relátase, sen unha liña argumental definida, o paseo dun camiñante a través dunha paisaxe invernal, xélida e sombría, sen se cruzar con ninguén excepto un zanfonista (Der Leiermann, o último lied), tras coñecer que a súa amada o rexeitou. A súa audición obriga a usar a nosas capacidade intuitiva e imaxinativa para poñernos na pel do personaxe e o seu paseo. A música e a letra van na mesma dirección e unha non sabe vivir sen a outra. Aínda que as letras describen a paisaxe e o que o camiñante sente, o contido da obra vai máis alá, pois intenta relatar unha crise existencial a través de momentos musicais. Moitas das cancións teñen ritmo “de camiñante”, segundo o propio Schubert describiu. Parece que o paso no camiño crece ou decrece en función do estado de ánimo do noso protagonista. Os cambios de acorde de maior a menor, de tonalidade entre cancións, de dinámica, etc., fan destacar a obra como un intento de realzar os sentimentos e vicisitudes que vive o noso despechado andante ao mesmo tempo que interioriza a súa historia.

Cada paso, cada paseo e cada nova paraxe lémbranlle a súa amada, os tempos vividos e a experiencia que ten que sufrir. De aí que cada nova canción varíe en canto a ritmo, sensación, intensidade e emoción, pois toda a historia é un vaivén interno, unha loita por superar o acontecido e continuar coa vida. Os tons menores evocan a mágoa, os maiores os recordos e a alegría, as ganas de volver. Esa analoxía co inverno, a estación da “morte”, do final para pasar a un inicio, resulta maxistralmente descrita por Schubert no seu último ciclo de cancións, en Viaxe de inverno.