Jordi Savall – 30 de maio

XLV Semana de Música do Corpus – Festival Cidade de Lugo

Martes, 30 de maio de 2017  – Círculo das Artes de Lugo, 20:30 h

 

Jordi Savall, Ferrán Savall e David Mayoral

 

Ferran Savall, voz e tiorba

David Mayoral, percusións

Jordi Savall, lira da gamba, viola da gamba e dirección

 

  

Diálogos e improvisacións. De Oriente a Occidente e do Vello ao Novo Mundo

De Oriente

Paxarico tú te llamas (tradicional sefardí, Saraievo)

Noumi, noumi yaldatii  (canción de berce tradicional, Israel)

Nastaran  (tradicional de Afganistán)

Marinero soy de amor  (música sefardí / texto de Miguel de Cervantes)

Ostinatti do Vello Mundo

Diego Ortiz (1510-1570)

Passamezzo antico

Romanesca – Passamezzo moderno

As tradicións de Cataluña

Mireu el nostre mar  (tradicional catalá / F. Savall / Manuel Forcano, texto)

La Filadora (instr.)

El mariner  (tradicional catalá / F. Savall)

De Occidente

Muzettes I-II (Marin Marais, 1656-1728)

Gwerz “O Sonjal” (tradicional bretoa / J. Savall, improvisacións e variacións)

Diálogos: As tradicións vivas do Mediterráneo

Apo xeno meros (Grecia)

Durme, hermosa donzella  (canción de berce sefardí, Rodas)

Ghazali tal jàhri (Marrocos)

Üsküdar (Turquía)

Ostinatti do Novo Mundo e improvisacións

Canarios (improvisacións instr.)

Im Pro  (improvisacións voc. – Ferrán Savall)

Folías criollas / Jarabe loco (improvisacións sobre A. Valente, ca. 1565-1580)

& Las tradiciones jarochas

 


Co apoio de

                       


 

DIÁLOGOS & IMPROVISACIÓNS

Diálogos musicais entre Oriente & Occidente,

& entre o Vello e o Novo Mundo

 Diálogos & Improvisacións presenta unha selección moi persoal de músicas que nos emocionan pola súa tenrura e beleza, así como pola súa capacidade de diálogo e harmonía. A música é a arte da memoria por excelencia, posto que só existe no instante en que se fai concreta coas ondas sonoras producidas pola voz humana ou os instrumentos, e esa limitación convértea a un tempo na máis humana e a máis espiritual das artes.

Estes diferentes romances e cancións, pezas de música e ostinatos representan un diálogo real entre a Antiga Europa e o Novo Mundo, e entre Oriente e Occidente. Constitúen a memoria viva dun pasado, ás veces moi afastado e tamén moi próximo, posto que forma parte xa do noso imaxinario histórico e persoal. E as músicas “do instante” inclúen todas esas obras únicas, fugaces, que xorden no momento en que o discurso musical se pode desenvolver en liberdade e harmonía, sempre na procura dunha expresión renovada.

A música é, por iso, un dos medios de expresión e comunicación máis universais, e a medida da súa importancia e significado non se determina segundo uns criterios de evolución da linguaxe –no sentido da historia e o progreso–, senón o seu grao de intensidade expresiva, riqueza interior e humanidade. Dende esta perspectiva, o significado histórico dunha obra de arte vén dada, non polo desenvolvemento necesario do material sonoro (melodía, harmonía, ritmo, timbre, etc.), senón pola vontade de expresión de quen o utiliza (compositores e intérpretes).

O programa de Diálogos & Improvisaciónsestá concibido como diálogo intercultural orientado a amosar ou establecer pontes verdadeiras:

 entre as músicas de Oriente e Occidente,

 entre o Vello e o Novo Mundo,

 entre as obras cultas e as populares (anónimas), xurdidas das tradicións orais,

 entre as músicas antigas e actuais,

 entre as diferentes xeracións dos propios intérpretes,

 e tamén entre os intérpretes e o público.

En tanto que músicos, somos, ante todo, produto do noso tempo. Máis exactamente, resultado dun equilibrio individual –polo tanto, único– entre o noso espírito e o espírito propio da época en que vivimos. Elixir ocuparse, nestes inicios do século XXI, dun repertorio que se remonta ata o século XI implica de entrada sentir esa necesidade interior a medio camiño entre a vocación e a paixón. Así, coñecer as obras máis representativas do pasado e facelas revivir na nosa época, respectando os diferentes contextos históricos e estilísticos, pero á marxe de calquera academicismo, convértese nun modo esencial de encontrar as raíces mesmas da nosa civilización. Renovar ese espazo de creación, improvisación e experimentación a través do diálogo entre as diferentes culturas e tradicións é tamén gañar, continuamente, un lugar no noso espírito para todas esas marabillas sonoras que contribuíron á forma e deben seguir contribuíndo ao desenvolvemento dun dos fundamentos esenciais da civilización humanista dos tempos modernos: a música, entendida como auténtica historia viva  da humanidade.

JORDI SAVALL

 


Jordi Savall representa un caso excepcional no panorama da música actual. Hai máis de corenta anos que dá a coñecer ao mundo marabillas musicais abandonadas na escuridade da indiferenza: corenta anos que as investiga, as le e as interpreta coa súa viola de gamba ou como director.

Jordi Savall é unha das personalidades musicais máis polivalentes da súa xeración. As súas actividades como concertista, pedagogo, investigador e creador de novos proxectos, tanto musicais como culturais, sitúano entre os principais artífices da actual revalorización da música histórica. É fundador, xunto con Montserrat Figueras, dos grupos musicais Hespèrion XXI (1974), La Capella Reial de Catalunya (1987) e Le Concert des Nations (1989), cos que explora e crea un universo de emocións e beleza que proxecta ao mundo e a millóns de amantes da música. Coa súa fundamental participación na película de Alain Corneau Tous les Matins du Monde (César á mellor banda sonora), a súa intensa actividade concertística (140 concertos ao ano), discográfica (6 gravacións anuais) e recentemente coa creación de Alia Vox –o seu propio selo editorial– está demostrando que a música antiga non ten que ser necesariamente elitista, e que pode interesar, en todo o mundo, a un público cada vez máis novo e máis numeroso.

Como tantos músicos, Jordi Savall iniciou con 6 anos a súa formación musical no seo do coro de nenos de Igualada (Barcelona), a súa cidade natal, completouna cos estudos de violonchelo, que finalizou no Conservatorio de Barcelona (1964). En 1965 inicia como autodidacta o estudo da viola de gamba e a música antiga (Ars Musicae) perfeccionando dende 1968 a súa formación na Schola Cantorum Basiliensis (Suíza) na que, en 1973, sucede ao seu mestre August Wenzinger e coa cal continúa colaborando con cursos e clases maxistrais.

Ao longo da súa carreira gravou e editou máis de 230 discos de repertorios de música medieval, renacentista, barroca e do clasicismo con especial atención ao patrimonio musical hispánico e mediterráneo; unha produción merecedora de múltiples distincións, como os premios Midem, International Classical Music e Grammy. Os seus programas de concerto converteron a música nun instrumento de mediación para o entendemento e a paz entre pobos e culturas diferentes e ás veces enfrontados. Non en van, foi nomeado no 2008 Embaixador da Unión Europea para o diálogo intercultural, e xunto con Montserrat Figueras foron designados os dous Artistas pola Paz dentro do programa Embaixadores de boa vontade da UNESCO. A súa fecunda carreira musical recibiu as máis altas distincións nacionais e internacionais; entre elas, o título de doutor honoris causa polas universidades de Évora (Portugal), Barcelona (Cataluña), Lovaina (Bélxica) e Basilea (Suíza), a insignia de Cabaleiro da Lexión de Honra da República Francesa, o Premio Internacional de Música pola Paz do Ministerio de Cultura e Ciencia de Baixa Saxonia, a Medalla de Ouro da Generalitat de Cataluña e o prestixioso premio Leoni Sonning, considerado o premio Nobel da música. En 2014, Savall renunciou ao Premio Nacional de Música en protesta contra a política cultural do Goberno Español.

 

Enrike Solinís – 31 de maio

XLV Semana de Música do Corpus – Festival Cidade de Lugo

Mércores, 31 de maio de 2017  – Capela de Sta. María (Centrad), 20:30 h

 

Enrike Solinís & Euskal Barrokensemble

 

Miren Zeberio, violín barroco                                                       

Gabriel León, contrabaixo

Daniel Garay, percusión

Enrike Solinís, guitarra barroca, lavta e dirección artística

 

Colores del Sur

Bestenigar                                                                 Dimitrie Cantemir  (1673 – 1723)

Makam Huseyni                                                       Aga Riza (colección de Cantemir)

Koumis-Ezpatadantza                                            Tradicional

Marionas                                                                   Gaspar Sanz (1640 -1710)

 

Fandango-Porrue                                                    Tradicional

Sonata en re K 32                                                     D. Scarlatti (1685-1757)

Sonata en re M                                                          Mateo Pérez de Albéniz (1755-1831)

Colassione                                                                  G. Kapsberger (1580-1651)

Cumbés                                                                       Santiago de Murzia (1673-1739)

 

Ricercare II                                                               Melchior Neusidler (1531 – 1590)

Pasamezzo                                                                 Anónimo (Século XVI)

Fantasia X                                                                 A. Mudarra (1510-1580)

Romanesca                                                                Luis de Narváez (1500 – 1549)

 

 Ground after Scotch Humour                               N. Matteis (1650 – 1714)

Canarios                                                                    Gaspar Sanz (1640 -1710)

Danza ritual do lume                                                Manuel de Falla (1876-1946)

 

Arranxos e adaptacións,  Enrike Solinís

 

 


 

Colores del Sur

O movemento historicista de recuperación da música barroca da segunda metade do século XX tomou como a súa primeira tarefa limpar as súas interpretacións das subxectividades e adherencias espurias que, como pátina sobre un cadro de Velázquez, se acumularan durante o século XIX. As e os seus defensores atoparon a solución no retorno á obxectividade e á literalidade dos documentos e, na medida do posible e coñecido, na recuperación das tradicións interpretativas anteriores á Revolución Francesa. Pero sendo, ao cabo, músicos de conservatorio educados no paradigma decimonónico, herdaron dos románticos un respecto reverencial ao escrito e ao compositor, observado este como mito que nos vixía dende o Olimpo do canon. Ese respecto (que os separaba irremisiblemente dos autores do Barroco, todos eles ao tempo creadores e intérpretes), unido a unha mentalidade científica de restaurador de arte con pánico a alterar o material orixinal –non en van gran parte deles foron musicólogos–, encheu o purismo barroco de clixés e prohibicións, e impediulle non obstante recuperar o verdadeiro modo de operar músico-compositor da época: este era ben consciente de que a partitura escrita apenas supuña unha pequena porcentaxe da obra artística final e de que os hábitos interpretativos, as técnicas propias de cada instrumento e a creatividade do músico práctico son os que farían soar de verdade un escrito que era pouco máis ca un bosquexo.

O caso da guitarra, e en especial o seu repertorio barroco español e italiano, base deste programa, é especialmente revelador: instrumento cunha fortísima personalidade na música popular dende o século XVII –grazas a técnicas e recursos propios que, sen dúbida, tamén eran utilizados na música culta–, a nova tradición dos conservatorios púxoa dende inicios do século XX en mans de mentalidades pianísticas que afastaron o guitarrista chamado clásico da esencia orixinal do instrumento. Non é por iso raro que un guitarrista flamenco, por exemplo, teña a miúdo unha paleta de colores e recursos e unha mentalidade sonora máis aberta que os mellores guitarristas de repertorio clásico.

Con todo, no XVII non se rompera aínda o cordón umbilical que unía o culto co popular: se en Sanz ou Santa Cruz podemos encontrar peiteados e ritmos amalgamados de dous e tres tempos (tan… flamencos), en Kapsberger chócannos as prohibidísimas quintas paralelas, e en todos eles atopamos bassi ostinati, esas bases para a improvisación que utilizaron todos os compositores cultos do Barroco (ata Bach!) e hoxe parécennos cousa do blues, das músicas de rúa. Pois no Barroco non había clásicos aínda, e o fluxo de ritmos e formas dende a rúa aos palacios era continuo: alemandas, correntes, zarabandas e xigas na suite francesa, pero tamén jácaras, marionas, canarios e fandangos en España, caponas e pasacalles en Italia… bailes, como os cumbés, chegados moitos deles do mundo das e dos escravos, dos barcos que cruzaban de África a América e de aí a España, dese ambiente observado polas clases podentes cunha mestura de desprezo e atracción, e ata certa envexa.

Os prexuízos extramusicais, vidos na súa maioría de conceptos de refinamento social, moldearon moitísimo o mundo musical europeo, tanto no aspecto educativo como no interpretativo. O momento actual de anacronismo musical xurdido do auxe de músicas do pasado, que resultan en moitos casos máis actuais e achegadas ao público que as creadas de feito na actualidade, teríannos que levar a preguntarnos se o extemporáneo desta situación ten no quefacer do músico práctico o seu argumento principal, un músico cultivado pero que avoga pola expresión como meta.

Para que as músicas de Sanz ou Kapsberger recuperen o su latexo vital non resulta pois suficiente aproximarse ás súas partituras como a unha de Tárrega, nin tampouco como quen limpa un cadro de Murillo con terror a retirar a máis mínima porción de pintura orixinal.

Tendo en conta que os compoñentes básicos da música son atemporais, é dicir, que perduran iguais dende o nacemento desta, a intelixente asimilación deses compoñentes comparados nas músicas de moi diferentes culturas axúdanos a encher o baleiro que o paso dos anos creou no atado musical. Por sorte o noso material, o son, é evanescente e substituíble, e podemos tomar os mesmos riscos que tomaban os músicos en séculos anteriores: usar sen complexos os recursos técnicos singulares dos nosos instrumentos, adaptar as pezas ao noso orgánico, o noso potencial e necesidades, usar os recursos da música folclórica que resoan nos nosos oídos, resituar fragmentos… Se ben os estudos musicolóxicos son primordiais para achegarnos á partitura, a cultura auditiva da e do intérprete é esencial, xa que trata de relacionar e de resolver con sentido musical o salto que separa a reconstrución histórica da música viva.

Así si lograremos dar vida a eses bosquexos en papel, moitos xeniais, todos afastados do mundo musical real: do mundo das seguridades científicas do musicólogo ao das relativas pero apaixonantes verdades artísticas hai un camiño que só o músico creativo pode percorrer. Que unhas músicas resulten máis próximas ca outras ao público actual radica basicamente na naturalidade con que a e o intérprete transforma e canaliza a súa linguaxe musical baixo un designio expresivo. Deste modo, nos nosos cumbés usamos a quinta variación a modo de retrouso; nos canarios, tras un preludio improvisatorio, as palmas (instrumento histórico onde os haxa) acompañan xunto ao resto da percusión a música de Sanz. E para preludiar ou rematar as pezas de Kapsberger improvisamos e tomamos doutras pezas súas fragmentos de tocata.

Scarlatti e Cantemir merecen comentario á parte. Se dende hai bastante tempo, e ata hoxe en día, os guitarristas clásicos parecen querer imitar o piano, é sabido que Scarlatti adoptou á clave ritmos e técnicas da guitarra popular española, como peiteados, arpexados, as disonantes acciaccature… así que nada máis natural que facer a viaxe de volta á súa linguaxe idiomática. E, tendidos xa pontes a América, África e o mundo popular, cara a Asia franquearánolos Cantemir, o príncipe ilustrado e protomusicólogo moldavo de inicios do XVIII que foi membro da Real Academia de Berlín; o seu makam é interpretado ao lavta, un laúde barroco usado no imperio otomán que hoxe revive.

ENRIKE SOLINÍS AZPIAZU


Enrike Solinís & Euskal Barrokensemble

Enrike Solinís nace en Bilbao en 1974, e realiza os estudos superiores de guitarra e música antiga no Conservatorio J. C. Arriaga de Bilbao e na Escola Superior de Música de Catalunya, respectivamente. Obtén, así mesmo, o Posgraduado de Concertista Cum Laude das mans do mestre José Tomás, e foi premiado en numerosos concursos internacionais de guitarra tales como: Concurso Internacional de Comillas, Concurso Internacional Ataulfo Argenta, Concurso Internacional Andrés Segovia, entre outros. Sempre se sentiu atraído pola música de diferentes culturas, rexións e épocas, reflectindo esta diversidade na súa personalidade musical, que unida á súa capacidade técnica e expresiva fai que moitos o consideren un dos maiores e máis persoais virtuosos da súa xeración.

Durante máis de quince anos foi invitado como solista e continuísta en prestixiosas formacións musicais antigas como Hesperion XXI, Le Concert des Nations, Capella Reial de Catalunya dirixido por Jordi Savall, Concerto Vocale e Akademie für Alte Musik Berlin dirixido por René Jacobs, Le Concert D’Astrée dirixido por Emmanuelle Haïm, The Rare Fruits Council dirixido por Manfredo Kraemer, etc., percorrendo os escenarios máis significativos tanto en Europa como América: Carnegie Hall en Nova York, Konzerthaus Berlín, Champs Elysées en París, Theater an der Wien, Barbican Center en Londres, Sala Nezahualcoyoti en México, Festival Leo Brouwer na Habana, entre outros. En 2006 decide crear o seu propio grupo en Bilbao, Euskal Barrokensemble, e ir desenvolvendo as súas ideas e traxectoria persoal xunto con este grupo de músicos.

Os seus tres primeiros CDs servíronlle a Euskal Barrokensemble como trampolín para actuar nos teatros e festivais máis importantes: Viena Konzerthaus, Ludwigsburg Festival, Fontfroide Festival, Stockholm Early Music Festival, Spring Festival Prague, Bilboko Musika-Mísica, Quincena Musical en San Sebastián, Auditorio Nacional de Madrid, Brujas Konzertgebouw, Regensburg Festival, Montreal Baroque, Festival de Música Antigua de Sevilla, Flamenco Bïennale Nederland, NDR das Alte Werk, Fontfroide Abadía Festival, etc. O grupo foi recentemente invitado a participar na película Jota do lendario Carlos Saura.